آورده مىشود ، آنگاه آن تثنيه به دو مفرد تفسير مىگردد و معنا ، از خفاء و پنهانى وحشت خيز بيرون مىرود و به سوى روشنى انس‌آميز مىگرايد . مانند : « العلم علمان : علم الأبدان و علم الأديان » « 1 » دانش دو گونه است : دانش بدنها و دانش آيينها . در اين حديث شريف ، ابتداء « علمان » آورده شده است و سپس با دو مفرد ، تفسير گرديده است . « 2 » 5 - و منها التكرير و هو ذكر الشىء مرّتين أو أكثر لأغراض : الأولّ : التأكيد و تقرير المعنى فى النّفس كقوله تعالى : « كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ » و كقوله تعالى : فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً . يكى از انواع اطناب ، تكرار و آن ذكر دوباره يا چند بارهء چيزى است براى هدفهايى : نخستين هدف ، تأكيدكردن و استوار ساختن معنا در جان شنونده است ، مانند سخن خداى و الا : « كَلَّا سَوْفَ . . . » « 3 » در اين آيهء شريفه ، تكرار براى تأكيد است . و مانند سخن خداوند برين : « فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ . . . » « 4 » پس بىشك با دشوارى ، آسانى هست . آرى با دشوارى ، آسانى هست . در اين آيهء شريفه نيز ، تكرار براى تأكيد است . الثانى : طول الفصل لئلّا يجى مبتورا ليس له طلاوة كقوله تعالى : « يا أَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ » فكرر « رأيت » لطول الفصل . دومين هدف تكرار ، فاصلهء زياد بين اعضاى جمله است . آنگاه اين تكرار ، شكل مىگيرد تا سخن ، بريده و تهى از زيبايى نباشد ، مانند سخن خداى برين : « يا أَبَتِ إِنِّي . . . » « 5 » اى پدر ، من ( در خواب ) يازده ستاره را با خورشيد و ماه ديدم . ديدم ( آنها ) براى من سجده

--> ( 1 ) . اين حديث از پيامبر اكرم - صلّى اللّه عليه و آله - است ، نگاه كنيد به بحار الانوار ، ج 1 ، ص 220 ، روايت 52 . ( 2 ) . توشيع در لغت به معنى فشردن پنبهء زده شده است و آنچه گفته شد معناى اصطلاحى آن بود . نكتهء دوم اين‌كه گفت : در پايان كلام ، تثنيه آورده شود ، براى مثال است و گرنه ممكن است در پايان كلام ، واژه جمعى بيايد و آنگاه آن جمع ، با واژه‌هاى مفرد ، تفسير گردد . توشيع در ادبيات فارسى مانند : دو چيز را حركاتش همى دو چيز دهد * علوم را درجات و نجوم را احكام ( عنصرى ) ( 3 ) . تكاثر ، 3 و 4 . يعنى به اشتباهتان پى خواهيد برد هنگامى كه هراس روز رستاخيز را بنگريد در اين آيه ، بيم دادن و انذار ، به وسيله تكرار ، تأكيد شده است . تا تأثير بيشترى بگذارد و شديدتر بترساند . ( 4 ) . شرح ، 5 و 6 . ( 5 ) . يوسف ، 4 .